Cấu tạo guitar điện gồm nhiều bộ phận phối hợp với nhau để tạo ra âm thanh: thân đàn, cần đàn, phím đàn, dây đàn, pickup, ngựa đàn, núm chỉnh volume/tone, công tắc chọn pickup và jack kết nối ampli. Khác với guitar acoustic, guitar điện không dựa chủ yếu vào thùng đàn để khuếch đại tiếng. Âm thanh của nó được pickup thu lại, chuyển thành tín hiệu điện rồi đưa qua ampli, sound card hoặc pedal effect.
Hiểu cấu tạo của guitar điện giúp người chơi chọn đàn chính xác hơn, biết vì sao đàn bị rè, tiếng yếu, nhiễu, khó bấm hoặc không giữ tune. Nếu bạn đang học guitar điện, muốn mua đàn đầu tiên, chuẩn bị thu âm trong studio hoặc cần kiểm tra đàn trước khi sửa, bài viết này sẽ giúp bạn nắm từng bộ phận quan trọng theo cách dễ hiểu.
Thân đàn guitar điện và vai trò của gỗ
Thân đàn là phần lớn nhất của guitar điện, nơi gắn pickup, ngựa đàn, bộ điều khiển âm lượng, tone và jack cắm tín hiệu. Với guitar điện thân đặc, phần thân không khuếch đại âm thanh mạnh như guitar thùng, nhưng vẫn ảnh hưởng đến trọng lượng, độ cân bằng, độ ngân và cảm giác khi chơi.
Những dáng thân phổ biến gồm Stratocaster, Telecaster, Les Paul, SG, Superstrat và hollow body. Mỗi dáng có cảm giác ôm đàn, vị trí pickup, độ nặng và phong cách âm thanh khác nhau. Người mới thường nên chọn đàn vừa tay, không quá nặng, vị trí ngồi và đứng đều thoải mái.
Gỗ thân đàn có thể là basswood, alder, ash, mahogany hoặc maple tùy dòng đàn. Tuy nhiên, với người mới, điều quan trọng hơn tên loại gỗ là đàn có hoàn thiện tốt không, thân đàn có nứt không, cổ đàn có gắn chắc không và phần hardware có ổn định không. Một cây guitar điện tốt phải cho cảm giác chắc tay, không ọp ẹp và không phát ra tiếng lạ khi rung dây.
Nếu bạn đang phân vân chọn đàn cho giai đoạn đầu, có thể đọc thêm bài cách chơi guitar điện để hiểu thiết bị tối thiểu cần chuẩn bị trước khi tập.
Cần đàn, phím đàn và dây đàn hoạt động như thế nào?
Cần đàn là nơi tay trái bấm nốt, hợp âm, power chord, riff và solo. Trên cần đàn có mặt phím, thanh phím kim loại, lược đàn, khóa chỉnh dây và truss rod. Truss rod là thanh chỉnh cong cần nằm bên trong cần đàn, giúp kỹ thuật viên điều chỉnh độ cong phù hợp để dây không quá cao hoặc quá sát phím.
Phím đàn là các thanh kim loại nhỏ chia mặt phím thành từng ngăn. Khi bạn bấm dây xuống một ngăn, chiều dài rung của dây thay đổi và tạo ra cao độ khác. Nếu phím đàn bị mòn, không đều hoặc lắp kém, đàn dễ bị rè, chết nốt hoặc khó chơi ở một số vị trí.
Dây đàn guitar điện thường mềm hơn guitar acoustic và có nhiều cỡ khác nhau, ví dụ .009, .010 hoặc .011. Dây càng mỏng càng dễ bend, dễ bấm nhưng tiếng có thể mảnh hơn. Dây dày cho cảm giác chắc, tiếng đầy hơn nhưng cần lực tay tốt hơn. Người mới thường bắt đầu với bộ dây .009 hoặc .010 để tập bấm, bend và giữ nhịp dễ hơn.
Action là khoảng cách giữa dây và mặt phím. Action quá cao làm tay nhanh mỏi, còn action quá thấp dễ gây rè. Vì vậy, khi kiểm tra cấu tạo guitar điện, bạn không chỉ nhìn hình dáng bên ngoài mà nên thử bấm từng dây, từng ngăn để biết đàn có dễ chơi hay không.
Pickup, công tắc chọn pickup và hệ thống điện
Pickup là bộ phận tạo nên khác biệt lớn nhất giữa guitar điện và guitar acoustic. Pickup dùng nam châm và cuộn dây để thu dao động của dây đàn kim loại, sau đó chuyển thành tín hiệu điện. Tín hiệu này đi qua mạch điều khiển trên đàn, ra jack cắm, rồi đến ampli, pedal hoặc sound card.
Hai loại pickup phổ biến nhất là single-coil và humbucker. Single-coil thường cho âm sáng, rõ, sắc nét, hợp funk, pop, blues, indie hoặc clean tone. Humbucker thường dày, mạnh, ít nhiễu hơn, hợp rock, hard rock, metal và những tiếng overdrive/distortion chắc lực. Một số đàn kết hợp cả hai để người chơi có nhiều màu âm hơn.
Công tắc chọn pickup giúp bạn chuyển giữa pickup cần, pickup giữa và pickup ngựa. Pickup gần cần đàn thường ấm và tròn hơn; pickup gần ngựa đàn thường sáng, sắc và dễ xuyên qua bản mix hơn. Khi thu âm guitar điện, việc chọn đúng pickup có thể quan trọng không kém việc chỉnh ampli.
Núm volume điều chỉnh mức tín hiệu ra khỏi đàn. Núm tone thường cắt bớt dải treble để tiếng mềm hơn. Nếu đàn bị rè, mất tiếng lúc xoay núm, lúc có lúc không hoặc jack cắm bị lỏng, nguyên nhân có thể nằm ở hệ thống điện, dây mass, biến trở hoặc pickup. Trường hợp này nên kiểm tra kỹ trước khi kết luận pickup hỏng.
Ngựa đàn, tremolo, khóa dây và khả năng giữ tune
Ngựa đàn là nơi dây được cố định ở phần thân đàn. Bộ phận này ảnh hưởng đến độ ổn định dây, action, intonation và cảm giác khi chơi. Một số đàn dùng hardtail bridge cố định, một số dùng tremolo bridge để người chơi nhấn cần rung, tạo hiệu ứng cao độ lên xuống.
Hardtail thường ổn định, dễ chỉnh và hợp người mới. Tremolo cho nhiều hiệu ứng biểu cảm hơn nhưng cần setup cẩn thận. Nếu dùng tremolo quá mạnh mà khóa dây, lược đàn hoặc lò xo phía sau chưa ổn, đàn dễ bị lệch dây sau vài lần nhấn cần rung.
Khóa dây nằm trên đầu đàn, dùng để lên dây và giữ độ căng của dây. Khóa dây tốt giúp đàn giữ tune ổn định hơn, nhưng không phải cứ lệch dây là do khóa. Lược đàn bị kẹt, dây quấn sai, bridge chưa cân bằng hoặc dây quá cũ cũng có thể làm đàn nhanh sai cao độ.
Intonation là độ chuẩn cao độ giữa các vị trí trên cần đàn. Một cây đàn có thể lên dây đúng khi đánh dây buông nhưng vẫn sai khi bấm ở ngăn cao nếu intonation chưa chuẩn. Đây là phần nên được setup bởi người có kinh nghiệm, đặc biệt nếu bạn định thu âm hoặc biểu diễn.
Cấu tạo guitar điện ảnh hưởng thế nào đến âm thanh và thu âm?
Âm thanh guitar điện không đến từ một bộ phận duy nhất. Nó là tổng hợp của dây, pickup, vị trí pickup, thân đàn, cần đàn, bridge, volume, tone, ampli, pedal và cả lực tay người chơi. Cùng một cây đàn nhưng đổi pickup, đổi dây hoặc chỉnh pickup cao thấp khác nhau cũng có thể làm tiếng thay đổi rõ rệt.
Khi thu âm guitar điện, pickup và tín hiệu điện sạch là yếu tố rất quan trọng. Dây cũ, jack lỏng, pickup nhiễu hoặc dây mass kém sẽ làm bản thu có tiếng ù, tiếng xì hoặc tiếng lụp bụp. Nếu thu qua ampli, micro placement và âm lượng ampli cũng ảnh hưởng nhiều. Nếu thu trực tiếp qua sound card, bạn cần tín hiệu DI sạch rồi xử lý bằng amp simulator.
Trước khi vào phòng thu, hãy kiểm tra dây đàn, lên dây kỹ, thử tất cả pickup, xoay các núm volume/tone và cắm jack để nghe xem tín hiệu có ổn định không. Nếu bạn muốn hiểu quy trình ghi guitar vào bản nhạc, bài cách thu âm guitar điện sẽ giúp chuẩn bị tốt hơn.
Với người học guitar điện, hiểu cấu tạo cũng giúp luyện tập thông minh hơn. Bạn sẽ biết vì sao tiếng clean lộ lỗi tay, vì sao distortion cần muting tốt, vì sao pickup ngựa phù hợp riff mạnh, hoặc vì sao action quá cao làm việc tập bend trở nên khó khăn. Khi đã hiểu cây đàn của mình, bạn sẽ chỉnh âm thanh và xử lý lỗi nhanh hơn.
Tóm lại, cấu tạo guitar điện gồm thân đàn, cần đàn, phím, dây, pickup, mạch điện, ngựa đàn, khóa dây và các bộ phận kết nối âm thanh. Mỗi phần đều ảnh hưởng đến cảm giác chơi, độ ổn định và chất âm. Nếu bạn đang chọn mua, setup, sửa chữa hoặc chuẩn bị thu âm guitar điện tại TPHCM, hãy kiểm tra tổng thể cây đàn thay vì chỉ nhìn thương hiệu hoặc ngoại hình.
